ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΡΑΣΟΒΟ (ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ) ΚΟΝΙΤΣΗΣ

Κείμενο : Ανδρομάχη Μπούνα – Βάιλα (Φιλική συμμετοχή)
Προχωρώντας κατά μήκος του Σαραντάπορου πάνω στην εθνική οδό Κοζάνης- Ιωαννίνων, μετά την Καστάνιανη και αφού περάσουμε τη σύγχρονη γέφυρα κοντά στην τοποθεσία «Ντέρτι», που είναι συνυφασμένη με τους αποχαιρετισμούς των Μαστόρων και τις δυσκολίες διάβασης του ποταμού στο παρελθόν, συναντάμε προς την πλευρά του Σμόλικα το Κεράσοβο (Αγία Παρασκευή) ακολουθώντας το ρέμα Βουρκοπόταμο ή Κερασοβίτικο, πάνω στο οποίο υπήρχε παλαιότερα πέτρινο γεφύρι στον δρόμο που κατέληγε στη Φούρκα μέσω Κερασόβου και είχε επίσης μια διακλάδωση για την Πουρνιά ( Σταρίτσιανη), και αυτό είναι σχετικά κοντά στα τρία επόμενα, τη Μόλιστα ( Μεσαριά), το Γανναδιό και το Μοναστήρι (Μποτσιφάρι)., οικισμοί που συγκροτούσαν μία κοινότητα στο παρελθόν.
Άλλη ονομασία του χωριού είναι Κεράσοβο (ή Κιράσοβο). Παλιότερα το χωριό αποτελούνταν απο τρείς συνοικισμούς: Κεράσοβο, Ριάχοβο και Κάτω (πέρα) μαχαλάς. Σταδιακά οι συνοικισμοί ενώθηκαν και σήμερα αποτελούν ενιαίο χωριό. Οι λόγοι συνένωσης των οικισμών ήταν κυρίως αμυντικοί. Από το 1880 και μετά αρχίζει η μετανάστευση των κατοίκων του χωριού στο εξωτερικό (Αμερική, Αίγυπτος, Ρουμανία) οπότε και σημειώνεται μείωση του πληθυσμού. (Ζιώγας Θωμάς, 2013).
Το μεγάλο αυτό μαστοροχώρι βρίσκεται στην κοιλάδα του Βουργουπόταμου (Κερασοβίτικο ποτάμι), σε ένα πλάτωμα μεταξύ των βουνών “Σμόλικας” και “Οχυρό/ Ταμπούρι”. Είναι παλιό χωριό, αφού στον κώδικα της μονής Ζάμπορδας αναγράφεται 17 φορές ως “Κεράσοβο” πρίν το έτος 1692 σύμφωνα με τα Γραπτά Μνημεία από τη Δυτική Μακεδονία, χρόνων Τουρκοκρατίας του Μιχαήλ Καλινδέρη, Πτολεμαΐδα 1940.


Οι λοιποί Μαστοροχωρίτες τους αποκαλούσαν από παλιά με το παρωνύμιο “Ρουγκάλια”. Αυτό ερμηνεύεται ως ακολούθως:
 Ισχυρότερη είναι η ερμηνεία Ρουγκάλια (= φρυκτωροί, οροφύλακες αρμόδιοι για την πυρά)< Λατ. Rogalis (=της πυράς). Αυτήν την πυρά, ως οροφύλακες της κορυφογραμμής « Κάστρο»- «Βέργος» – «Ταμπούρι» , θα άναβαν στην κορυφή του τελευταίου, για να μεταδίδουν συνθήματα κινδύνου, κατά τους ρωμαϊκούς και βυζαντινούς χρόνους. Εντεύθεν και το τοπικό «ρουγκάλι» (= καυσόξυλο). Και πάλι Ρουγκάλια (= μισθοφόροι φύλακες)αν ερμηνευτεί από το μεσαιωνικά Λατινικά. Roga (= μισθοφορία εκ του δημοσίου/ βασιλικού ταμείου, κυρίως στρατιωτικών) < Λατ. Erogo (= δίνω είτε απονέμω χρήματα- δαπανώ, αναλίσκω), από όπου το τοπικό «ρόγα» (= μισθός βοσκού σε χρήμα ή είδος).
 Λιγότερη πιθανή είναι η εκδοχή Ρουγκάλια (= βουκόλοι), όπως εσφαλμένα το εννοούν σήμερα οι λοιποί Μαστοροχωρίτες, από το επιχώριο ‘ρουγκάλι’ (= επιβήτορας ταύρος). Αυτή προϋποθέτει ότι στο απώτερο παρελθόν θα έτρεφαν πολλά βοοειδή, πράγμα που δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθεί τώρα.
 Μια Τρίτη άποψη είναι Ρουγκάλια (= σκαφτιάδες, σκαλιστές), η οποία προαπαιτεί τη συστηματική ενασχόληση με λαχανόκηπους, γεγονός αληθές, λόγω των πολλών νερών και ποτιστικών κήπων του χωριού.
Το οικωνύμιο έχει τις παρακάτω πιθανές εξηγήσεις:
1) Στη μαστορική/ κουδαρίτικη τοπική διάλεκτο «κηρασοβήτης» (= χωροφύλακας, φρουρός). Η λέξη είναι αρχαιοελληνική και σύνθετη από τα : αρχ. Ελλ. « Κήρ»(=θεά του θανάτου, κακή μοίρα, συμφορά, όλεθρος, καταστροφή) + αρχ. Ελλ. «σοβώ» (= εκφοβώ, τρομάζω, πτοώ, αποδιώχνω, προγγίζω). Εξ αυτών, ο της «Κήρας σοβήτης» λέγεται « Κηρασοβήτης».
Τεκμαίρεται, λοιπόν , ότι οι φρουροί (κηρασοβήτες) του βουνού «Οχυρό/ Ταμπούρι», διέμεναν το χειμώνα στη χαμηλή θέση του σημερινού χωριού. Από αυτούς τους οροφύλακες/ φρυκτωρούς συγκροτήθηκε ο πρώτος οικιστικός πυρήνας τον οποίο ονόμασαν Κηράσοβο (= φυλακείο, φρουροστάσιο) δηλ. φρουρών κατάλυμα. Σχετικά είναι τα έχοντα στρατιωτική σημασία τοπωνύμια «Ταμπύρι», «Κάστρο/ Καστρί», «Καζάρμα», «Πύργος/Παράπυργος», «Κόν(ι) κα/ Κονίκα», «Μιντζιλείς» και τα παρόμοιας σημασίας τοπικά επώνυμα Στρατσιάνης, Σκούτερης.
2) Αρχ. Ελλ. «κέρας»(= κέρατο, παλιά Σλαβονικά rogj/roglj). Με χρήση της επιθετικής κατάληξης -οβο/-οβα, σλαβικής αρχής, παραγωγικής και στην ελληνική, προκύπτει η λέξη Κεράσοβο (= βούνειμο, βοιδοτόπι, πορτιτρόφο), δηλαδή τόπος νομής κεραών ζώων, κυρίως βοδιών. Η εκδοχή αυτή είναι πλήρως συμβατή με την παραπάνω δεύτερη εξήγηση του παρωνυμίου Ρογκάλια(= βουκόλοι).
3) Αρχ. Ελλ. «κέρασος» (=κερασιά, Λατ. Cerasus)> όνομα «Κέρασος/Κεράσης/Κεράσιος». Με τη χρήση και πάλι της κατάληξης –οβο/οβα. Σλαβικής αρχής, γεννάται η ονομασία του χωριού, σημαίνουσα είτε Κεράσοβο (= κερασώνας, κερασότοπος), είτε Κεράσοβο (= του Κεράση, Κερασαίικο).
4) Η άποψη ότι το όνομα προέκυψε από τη σλαβική λέξη krasiv (= ωραίος, ευχάριστος)>krasovo> Κεράσοβο, η οποία προτείνεται με το λήμμα αριθμ. 160 στο ‘ Die Slaven in Griechenland, του Max Vasmer, έχουμε τη γνώμη ότι είναι εσφαλμένη, επειδή είναι έντονα παραποιημένη.
Ο Δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος και ο εμφύλιος που τον ακολούθησε επέφεραν ένα βαρύ πλήγμα στην επαρχία της Κόνιτσας. Η περιοχή βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων και βίωσε τις καταστροφές αυτών των πολέμων στο μέγιστο βαθμό. Ο «παραδοσιακός» ταξιδιωτισμός έγινε μόνιμη μετανάστευση και συμπληρώθηκε από την πολιτική προσφυγιά ενός σημαντικού μέρους του νεανικού πληθυσμού στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης με το τέλος του Εμφυλίου.
Όπως ξέρουμε το 1940 η Ήπειρος πολέμησε γενναία τους Ιταλούς και τους Γερμανούς. Νέοι, γέροι, αγόρια κορίτσια και γερόντισσες , ζαλωμένες πυρομαχικά, νύχτα μέρα και με μπόλικο χιόνι, ακούραστες οι γυναίκες, ψωμί και νερό και σφαίρες πήγαιναν στην πρώτη γραμμή στον πόλεμο. Με ό τι μπορούσαν πολεμούσαν με τους φαντάρους με σκοπό να διώξουν τους εχθρούς από τον αγαπημένο τους τόπο. Διεκδικούσαν την ελευθερία τους. Το ίδιο έκαναν και λίγα χρόνια πριν τους Τούρκους, τους πασάδες. Επί Τουρκοκρατίας ήταν το πιο γενναίο και αποφασιστικό χωριό το Κεράσοβο της επαρχίας Κονίτσης. Οι λεβεντόκορμες Κερασοβίτισσες νυχτοπερπατούσαν δίχως να νιώθουν κούραση, προσπαθούσαν να προλάβουν τους φαντάρους, εφοδιάζοντας τους με σφαίρες με ψωμί, νερό, φανέλες και μάλλινα τσουράπια ώστε να αντεπεξέλθουν στην πρώτη γραμμή.
Αφανείς ηρωίδες ήταν οι γυναίκες του χωριού, στον πόλεμο του 40’, οι οποίες με αυτοθυσία μετέφεραν ζαλικωμένες εφόδια στην πρώτη γραμμή και στην επιστροφή τραυματίες. Άξια θαυμασμού, η Ηπειρώτισσα, η θέση και ο ρόλος, που διάλεξε να κρατήσει μέσα στην οικογένεια. Σε συνθήκες οικονομικής ένδειας, ήταν υποχρεωμένη και χρεωμένη να αναδείξει την οικογένεια, να γαλουχήσει τα παιδιά της με αρχές και με πίστη σε αξίες. Με ένα τσούρμο παιδιά γύρω της, έπρεπε να τα συντηρήσει , να τα ντύσει, να τα χορτάσει, να τα ζεστάνει, να τα προστατέψει. Έπρεπε να τα προλάβει όλα. Να βοηθήσει παράλληλα τον άνδρα της στο χωράφι, στα ζώα, στον κήπο, στις εξωτερικές δουλειές.
Θα κοιμόταν , αν προλάβαινε ! Θα έτρωγε, αν περίσσευε! Θα ζεσταινόταν, αν χωρούσε στο τζάκι.
Ιστοσελίδα του χωριού: https://www.kerasovo.gr/
Ζωντανή εικόνα του χωριού: https://www.kerasovo.gr/kerasovonow

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την κα Ανδρομάχη Μπούνα – Βάιλα ,που µε γενναιοδωρία , χαμόγελο και με πολύ αγάπη για τον τόπο της μας αφιέρωσε το χρόνο και τις γνώσεις της, να προβάλουμε την Αγία Παρασκευή-Κεράσοβο Κονίτσης .Περισσότερες πληροφορίες για την συγγραφέα


Σας συστήνουμε ανεπιφύλακτα να γνωρίσετε το έργο της κας Ανδρομάχης Μπούνα – Βάιλα που με προσεκτική και υπεύθυνη επιμέλεια παρουσιάζει από τα χρόνια της τουρκοκρατίας έως σήμερα μια ιστορικοκοινωνική, πολιτισμική και ανθρωπολογική προσέγγιση το Κεράσοβο.

1 σχόλιο

  1. Demetrios Tsoumbanos

    Ότι καί νά γράψει κανείς γιά τήν Ανδρομάχη ,είναι πολύ ελάχιστο γιά νά επαινέσει τό έργο της καί τήν προσφορά της στόν τόπο πού γεννήθηκαν καί μεγάλωσαν ή μάνα της,ή γιαγιά της καί ό παππούς της καί όλοι οί συγγενείς της !Η ιδιαίτερη αγάπη και το μεγάλο ενδιαφέρον της γιά τό όμορφο Κεράσοβο(Αγία Παρασκευή ),αντανακλάται στά τρία βιβλία της,πού όλοι μας διαβάσαμε καί διαβάζουμε,καί τά οποία γράφτηκαν μέ ιδιαίτερο ζήλο καί αγάπη !Χίλια ευχαριστώ από όλους μας,ιδιαίτερα από εμάς τούς απόδημους ,ξενητεμένους Κερασοβίτες,πού διαβάζοντας αυτά τα καλογραμμένα βιβλία της,ερχόμαστε και ξαναζούμε νοερώς τά χρόνια πού ζήσαμε κοντά του.Ευχαριστούμε χίλιες φορές τήν Ανδρομάχη μας ,καί τής ευχόμεθα ό Θεός νά τής δίνει δύναμη και κουράγιο νά συνεχίσει τό τόσο αγαπητό έργο της !

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *